TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TÂN TRÀO

NIỀM TỰ HÀO CỦA TUỔI TRẺ THÀNH TUYÊN

Sau cách mạng tháng Tám năm 1945, trong không khí sục sôi cách mạng, khí thế phấn đấu vươn lên của đồng bào cả nước. Tháng 8 năm 1946, ông Nguyễn Công Bình chủ tịch Ủy ban Hành chính kháng chiến tỉnh Tuyên Quang đã mời thầy giáo Nguyễn Văn Hạp (nguyên Phó hiệu trưởng trường Canh Nông)  ra mở trường. Sau đó khoảng trung tuần tháng 9.1946 thầy Hạp về Hà Nội gặp ông Nguyễn Xiển chủ tịch Ủy ban Hành chính Bắc Bộ xin mở trường trung học và được ông Nguyễn Xiển chấp nhận. Tuyên Quang đã trở thành tỉnh đầu tiên sau cách mạng tháng Tám vượt khỏi ranh giới hạn chế cấp tiểu học ở các tỉnh lẻ.

Sự ra đời của lớp đệ nhất trung học là dấu son lịch sử trong sự nghiệp phát triển giáo dục của tỉnh Tuyên Quang. Đánh dấu sự ra đời của một trong những trường trung học đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa. Trường mang tên Thi Sách.

Khai giảng năm học đầu tiên, tháng 9-1946 với khoảng 50 học sinh. Địa điểm đầu tiên đt tại trường “trẻ con Tây” cũ. Sang học kỳ II số học sinh đông hơn vì một số học sinh theo gia đình từ Hà Nội và một số tỉnh khác tản cư đến. Trường chuyển đến nhà hàng của người chủ Pháp tên là Dighen, đó là một tòa nhà lớp đẹp nhất tỉnh lúc bấy giờ, nay là địa điểm khách sạn Lô Giang. Những thầy giáo đầu tiên của trường là thầy Nguyễn Đình Hạp là hiệu tưởng dạy văn và Hán Tự. Thầy Vũ Quốc Chinh dạy khoa học tự nhiên; Thầy Trần Từ San; thầy Trần Tử Hoán và thầy Tự, một viên chức cũ của ty Công chính dạy toán (5 thầy giáo).

Thực hiện “tiêu thổ kháng chiến” (1947), trường đã di chuyển hàng chục lần đi nhiều nơi lúc tả ngạn, khi hữu ngạn sông Lô quyết bảo toàn vốn liếng lứa trung học đầu tiên của tỉnh. Những địa danh từng in dấu ấn, hình bóng thầy trò trường Tân Trào như: Cây Đa Nước chảy (1947); khu Đền Cấm (1947, 1948), Làng Vân (1947); An Bảo (1948); Linh Sơn (1949-1950); Châu Sơn (1950-1951); Rồi đến Núi Cố, đồi Khí tượng, đồi Tân Trào...

Tháng 9-1948, trường đổi tên thành trường Tân Trào, tên trường của chúng ta đến ngày nay. Những năm tháng kháng chiến, trường lớp là lều lán, tranh tre nứa lá, thiếu thốn vất vả nhưng các thầy vẫn say sưa lên lớp, sớm tối kèm dạy. Học trò quyết chí, chuyên cần học tập. Có những khi thầy ốm đau, bệnh hiểm nghèo, thiếu thuốc thang vẫn lên lớp dạy học đến những ngày cuối cùng của cuộc đời. Thầy Đoàn Chương đã mất ở An Bảo (1948). Những lần máy bay Pháp oanh tạc, bắn phá trường vào giờ đang học làm 9 học sinh chết, nhiều người bị thương (27-4-1949) ở Đền Cấm. Song khó khăn, gian khổ càng làm tăng thêm ý chí quyết tâm, nghị lực của thầy trò. Nhiều hoạt động của trường vẫn sôi nổi. Hai lần, mỗi lần mấy chục học sinh lên đường tòng quân nhập ngũ. Học sinh của trường được lập thành đoàn đi khảo sát, thiết kế mở rộng đường giao thông phục vụ chiến dịch Điện Biên Phủ, đoàn đi chuẩn bị tiếp quản thủ đô Hà Nội, đoàn đi đón tiếp bộ đội, cán bộ miền Nam tập kết; Những buổi giao lưu với các đơn vị bộ đội, những buổi biểu diễn văn nghệ v.v... những anh chị học sinh thời kỳ tiền thân của trường trong kháng chiến chống Pháp đã thực sự là những tấm gương sáng cho lớp lớp đàn em noi theo. Nhiều anh chị đã trưởng thành và có những đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp bảo vệ và xây dựng đất nước. Nhiều anh chị đã trở thành những sĩ quan quân đội cao cấp, những nhà quản lý, nhà khoa học trên nhiều lĩnh vực.

Hòa bình lập lại (1954), đất nước bước vào thời kỳ mới. Trường Tân Trào cũng bước vào giai đoạn phát triển mới. Trường chuyển về khu vực đồi Khí tượng. Sau khi nhiều học sinh theo gia đình chuyển về xuôi. Nhiều thầy cô giáo chuyển công tác. Trường Tân Trào chỉ còn các lớp cấp II và mang tên trường cấp II Tân Trào.

Từ năm học 1956-1957, trường Tân Trào đã tọa lạc trên đồi mang tên Tân Trào (địa điểm trường Lê Quý Đôn ngày nay), Trường trên “đồi cao lộng gió” đã gắn với ký ức của nhiều thế hệ học sinh Tân Trào thời kỳ chống Mỹ cứu nước. Các thầy đã làm hiệu trưởng giai đoạn này là thầy Phạm Văn Bỉnh, Lê hoàng Lung, Lê Văn Tố. Trường được đón nhiều thầy cô giáo mới, thầy Vũ Quốc Hán là giáo viên cấp III đầu tiên về trường sau khi tốt nghiệp Đại học. Học sinh từ các huyện trong tỉnh về học. Được phép của Bộ Giáo dục, trường được mở 2 lớp 8 (lớp đầu cấp III) với gần 90 học sinh của nhiều huyện trong tỉnh Tuyên Quang và của Hà Giang, Yên Bái về học. Cuối năm 1959 tỉnh bắt đầu cho xây dựng khu vực phía đông nam đồi Tây Trào (khu vực Sở Văn hóa, Thư viện tỉnh ngày nay).

Năm học 1960-1961 là năm học cuối cùng trường mang tên cấp II-III Tân Trào. Khối cấp III có 4 lớp (2 lớp 8, 2 lớp 9), học bên khu nhà xây mới, niềm tự hào, niềm mơ ước của tuổi trẻ và nhân dân thị xã Tuyên Quang khi ấy.

Năm học thứ 16 (1961-1962), tường tách khỏi khối cấp II. Trường cấp III đầu tiên của tỉnh Tuyên Quang – Trường trung học phổ thông Tân Trào hoàn toàn trọn nghĩa. Trường có 6 lớp, thầy Ngô Huyền Quý làm hiệu tưởng. Thủ tướng Phạm Văn Đồng đến thăm trường (1962). Bác Đồng đã động viên các anh chị là học sinh cấp III người dân tộc đầu tiên của tỉnh: Ma Trọng Kề, Hà Thị Vàng, Hoàng Thị Độ, Nguyễn Văn Liên, làm theo lời bác day, các anh chị đều trưởng thành. Trường phát triển nhanh. Những năm chống chiến tranh phá hoại của Mỹ và ứng phó với chiến tranh biên giới trường đã sơ tán về kim8, Làng Đồng - Núi Nịt, Dốc Đỏ, Đồi Sơn (Nông Tiến). Tháng 9-1981 trường được chuyển về địa điểm hiện nay. Thời điểm đó, là trường được xây dựng to đẹp nhất tỉnh Hà Tuyên. Có cơ sở vật chất tốt hơn, các hoạt động dạy học và giáo dục được duy trì và đạt chất lượng cao hơn.

Hơn 70 năm xây dựng và phát triển, trường đã di chuyển, thay đổi địa điểm đến hơn chục lần. Có 25 thầy cô giáo đã từng làm hiệu trưởng, thầy Tạ Đức Xuân lâu nhất, gần 20 năm (1973-1991). 20 thầy cô đã làm phó hiệu trưởng, lâu nhất là thầy Đào Đức Bộ (1982-2001).

Cũng hơn 70 năm ấy, mấy trăm thầy cô giáo và cán bộ đã từng giảng dạy và công tác tại trường như thầy Vũ Quốc Chinh, cô Nguyễn Thị Thục Viên, thầy Hoàng Thiếu Sơn (Nhà Giáo nhân dân), thầy Nguyễn Hồng Phong. (sau này là viện trưởng Viện Sử học), thầy La Thăng nhạc sĩ, đại tá quân đội. Rồi đến các thầy cô Nguyễn Phú Tuấn (Tiến sĩ, Nhà Giáo ưu tú, phó giám đốc Sở giáo dục – đào tạo Hà Giang). Cô Ngô Thục Lâm (Nhà Giáo ưu tú, giám đốc Sở Giáo dục đào tạo Tuyên Quang). Thầy Nguyễn Anh Tài (Nhà Giáo ưu tú, phó giám đốc Sở Giáo dục đào tạo Tuyên Quang). Cô Vũ Bích Việt (thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang). Cô Nguyễn Thuần Phong, thầy Cao Sơn, Trần Phú, Lã Hồng Minh, Đào Vĩnh Phúc v.v... nhiều thầy cô trở thành hiệu trưởng, hiệu phó các trường trung học phổ thông, trường chuyên nghiệp, cán bộ quản lý giáo dục của tỉnh.

Hơn 70 năm qua! Hơn bốn mươi nghìn học sinh đã tốt nghiệp phổ thông trung học từ mái trường này. Trường đã cung cấp cho quê hương đất nước một lực lượng mấy chục vạn lao động có tri thức, có phẩm chất đạo đức, có sức khỏe góp phần bảo vệ và dựng xây Tổ quốc, quê hương.

Trong những năm tháng “sẻ dọc trường sơn đi cứu nước”, hàng mấy trăm học sinh Tân Trào đã lên đường. Năm 1963 năm đầu tiên sau Hòa Bình (1954) những học sinh cấp 3 Tân Trào nhập ngũ. Lớp 10A (1960-1963) hơn 10 người nhập ngũ, Lê Cảnh Thu, Nguyễn Ngọc Bân, Trần Văn Kha (hi sinh 1964), Nguyễn Văn Tiến, Trương Trọng Phan v.v... Lớp 9E (1966-1969) cũng hơn 10 người trong số 33 học sinh của lớp nhập ngũ có người hi sinh như Hoàng Văn Quang, Hoàng Văn Tiến..., cũng có người chiến đấu dũng cảm, ngoan cường trở thành tướng như Trung tướng Hoàng Châu Sơn. Ngày 25-5-1972 trường làm lễ tiễn đưa 70 học sinh và thầy giáo dạy lịch sử Nguyễn Văn Nhã lên đường nhập ngũ. Thầy Nhã sau này là Đại tá ở Viện lịch sử Quân sự. Chiến tranh biên giới phía Bắc bùng nổ, một lần nữa nhiều học sinh trường Tân Trào lại “xếp bút nghiên, lên đường ra trận”; có người đã dũng cảm hy sinh như liệt sĩ Hoàng Văn Vũ v.v... Thầy giáo Trần Quang dạy toán, nhập ngũ 1984, sau khi huấn luyện tân binh, thầy Quang được điều ngay đến những điểm chiến đấu ác liệt như Thanh Thủy, Minh Tân, Cao điểm 1509. Sau chiến tranh thầy Quang lại về dạy học, rồi là giám đốc Trung tâm Giáo dục thường xuyên tỉnh và nay đã nghỉ chế độ. Phí Văn Chiến (1966-1969) đi bộ đội, là phóng viên chiến trường nhớ lại: “khi gặp các anh Trương Trọng Phan, Lê Cảnh Thu ở giữa nơi đạn bom, gương dũng cảm kiên cường của các anh đã cổ vũ, là niềm tin của lớp đàn em đi sau”. Lá thư của Lê Anh Sơn từ chiến trường gửi về năm 1972 có đoạn viết “... hành quân đánh đồn Đắc Cơ, ở Gia Lai. Giữa tiếng pháo gầm, tôi bỗng bàng hoàng sung sướng khi nghe tiếng hát “Nắng ấm tràn về mái trường tươi thắm, sông núi rì rào như đang ca ngợi Tân Trào”. Tổ quốc trong chúng tôi chính là mái trường này!”

Học sinh Tân Trào ra trường tiếp tục được học tập, đào tạo, công tác trên nhiều lĩnh vực, khắp mọi miền đất nước. Nhiều người đã có những cống hiến xuất sắc, được giao những trọng trách lớn như Phó thủ tướng Ngô Xuân Lộc, các Bộ trưởng Bùi Danh Lưu, Chu Tuấn Nha, Hà Quang Dự. Nhiều người là thứ trưởng, trưởng phó ban của Đảng, Cục, Vụ trưởng, lãnh đạo các đoàn thể như Vũ Quốc Hùng, Nguyễn Thị Oanh, Phan Quang, Phan Dũng.v.v... Phó Bí thư Tỉnh ủy, chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang Phạm Minh Huấn, Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang Trần Ngọc Thực, Nguyễn Đình Quang. Nhiều đồng chí thường vụ, ủy viên ban chấp hành Tỉnh ủy là giám đốc, phó giám đốc các ban ngành của tỉnh, chủ tịch, phó chủ tịch thành phố Tuyên Quang và một số huyện trong tỉnh. Nhiều người trở thành các nhà khoa học, giáo sư, phó giáo sư, tiến sỹ như Đỗ Long Vân, Vũ Trọng Hồng, Phạm Huyến, Chu Thế Tuyên, Đặng Anh Đào, Đặng Hấn, Thẩm Vũ Đức, Nguyễn Văn Phong, Khương Kim Tạo, La Thị Chích, Nguyễn Văn Cương (PGS.TS Hiệu trưởng trường Đại học Văn hóa Hà Nội) v.v...

Kế tục sự nghiệp của lớp người đi trước. Ngày nay, Trường trung học phổ thông Tân Trào, được xây dựng là một ngội trường khang trang hiện đại của tỉnh Tuyên Quang. Nhà trường có 33 phòng học, 08 phòng chức năng, hệ thống sân chơi, bãi tập được cải thiện, nâng cấp: sân bóng đá, bóng rổ, bóng chuyền hơi, cầu lông…trang thiết bị phục vụ cho dạy học cơ bản được đáp ứng đầy đủ. Đội ngũ giáo viên nhà trường gồm 74 cán bộ, giáo viên trong đó hơn 20% giáo viên đạt trình độ trên chuẩn. Ban giám hiệu gồm 03  đồng chí là những cán bộ năng lực. Đảng bộ nhà trường không ngừng lớn mạnh với 61 đảng viên và nhiều năm liền được công nhận Đảng bộ trong sạch vững mạnh. Tổ chức Công đoàn và Đoàn Thanh niên là những đơn vị vững mạnh.

Nhà trường có qui mô 33 lớp, với hơn 1400 học sinh. Do thực hiện tốt phong trào thi đua dạy tốt, học tốt, phong trào “xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” nên chất lượng giáo dục toàn diện nhà trường ngày càng nâng lên, môi trường học tập không ngừng được cải thiện, các hoạt động giáo dục kỹ năng được quan tâm, nhiều câu lạc bộ văn hóa, thể dục thể thao… được thành lập và hoạt động hiệu quả, thu hút đông đảo học sinh tham gia. Hàng năm nhà trường đều có đội tuyển học sinh giỏi tham gia và đạt kết quả cao trong các cuộc thi do Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức.

Hơn 70 năm qua, sự nỗ lực, phấn đấu xây dựng, trưởng thành và những cống hiến của thầy trò trường trung học phổ thông Tân Trào đã được ghi nhận một cách xứng đáng:

Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam tặng huân chương Lao động hạng 3 (18-9-1992).

Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lao động thời kỳ đổi mới (20/01/2000).

Chính phủ tặng cờ thi đua (09/09/2011).

Bộ Giáo dục và đào tạo, ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang, Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, Công đoàn các cấp đã tặng nhiều phần thưởng, bằng khen cho đơn vị và cá nhân thầy trò nhà trường.

Bên cạnh vinh dự được tuyên dương đơn vị Anh hùng và nhiều phần thưởng cao quý, thầy trò trường Tân Trào còn được một phần thưởng lớn lao khác là sự tin yêu, của đồng bào các dân tộc tỉnh Tuyên Quang.

70 năm qua hàng chục nghìn học sinh Tân Trào đã ra trường. Người thì về với nương rẫy, ruộng đồng, trang trại vất vả lam làm. Bao người đã qua các trường đại học, chuyên nghiệp đang có mặt trên khắp các lĩnh vực dựng xây, phát triển kinh tế xã hội của quê hương, đất nước. Nhiều người đã sớm xếp bút nghiên lên đường đi chiến đấu, bảo vệ biên giới, hải đảo. Có người đã anh dũng hy sinh vì sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc. Có người trở về tiếp tục thực hiện giấc mơ đèn sách. Người lập công xuất sắc được thưởng huân chương lấp lánh, người được phong hàm sỹ quan cao …Trên khắp các nẻo đường tổ quốc đâu đâu cũng có bóng dáng của cựu học sinh Tân Trào. Các thế hệ đó, dù ở đâu, làm gì cũng có chung một ký ức, một nỗi niềm nhớ thương, tự hào về một mái trường, nơi ta một thời sống cùng thầy cùng bạn những năm tháng đẹp nhất của tuổi trẻ học đường.

Nên “Dù đi xa muôn nơi vẫn nhớ về mái trường. 

          Dù thời gian trôi đi vẫn nhớ về tổ ấm”

Tổ ấm Tân Trào – Mái trường mến yêu! Niềm tự hào của chúng ta.

                       Trần Thị Năm hiệu trưởng. Nguyễn Phú Tuấn nguyên phó hiệu trưởng